Các dạng toán về vận tốc trong toán tư duy

Các dạng toán về vận tốc trong toán tư duy, bảng M2 tin học trẻ

14
  1. DẠNG 1. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG NGƯỢC CHIỀU, XUẤT PHÁT CÙNG LÚC
  2. DẠNG 2. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG CÙNG CHIỀU, XUẤT PHÁT CÙNG LÚC
  3. DẠNG 3. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG CÙNG CHIỀU, XUẤT PHÁT KHÁC THỜI ĐIỂM
  4. DẠNG 4. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG NGƯỢC CHIỀU, XUẤT PHÁT KHÁC THỜI ĐIỂM
  5. DẠNG 5. TÌM VẬN TỐC HOẶC KHOẢNG CÁCH KHI BIẾT THỜI GIAN GẶP NHAU
  6. DẠNG 6. BÀI TOÁN CHUYỂN ĐỘNG NÂNG CAO
  7. BẢNG TỔNG HỢP CÁC DẠNG TOÁN
  8. NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG
  9. THỨ TỰ NÊN DẠY HỌC SINH

CHUYÊN ĐỀ: TOÁN CHUYỂN ĐỘNG GẶP NHAU VÀ ĐUỔI KỊP NHAU

DẠNG 1. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG NGƯỢC CHIỀU, XUẤT PHÁT CÙNG LÚC

1. Đặc điểm đề bài

  • Hai vật xuất phát cùng một thời điểm.
  • Hai vật đi từ hai vị trí khác nhau.
  • Hai vật chuyển động ngược chiều và tiến về phía nhau.

2. Cách giải

Bước 1: Tính vận tốc gặp nhau bằng cách cộng hai vận tốc.

Bước 2: Lấy khoảng cách ban đầu chia cho vận tốc gặp nhau để tính thời gian.

3. Công thức

Vận tốc gặp nhau = Vận tốc 1 + Vận tốc 2

Thời gian gặp nhau = Khoảng cách ban đầu : Vận tốc gặp nhau

4. Ví dụ

Hai ô tô cách nhau 180 km, đi ngược chiều với vận tốc lần lượt là 50 km/h và 40 km/h.

Bài giải:

Vận tốc gặp nhau của hai ô tô là:

50 + 40 = 90 (km/h)

Thời gian hai ô tô gặp nhau là:

180 : 90 = 2 (giờ)

Đáp số: 2 giờ.


DẠNG 2. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG CÙNG CHIỀU, XUẤT PHÁT CÙNG LÚC

1. Đặc điểm đề bài

  • Hai vật xuất phát cùng lúc.
  • Hai vật chuyển động cùng chiều.
  • Vật phía sau có vận tốc lớn hơn vật phía trước.

2. Cách giải

Bước 1: Tính vận tốc đuổi kịp bằng cách lấy vận tốc vật phía sau trừ vận tốc vật phía trước.

Bước 2: Lấy khoảng cách ban đầu chia cho vận tốc đuổi kịp.

3. Công thức

Vận tốc đuổi kịp = Vận tốc nhanh - Vận tốc chậm

Thời gian đuổi kịp = Khoảng cách ban đầu : Vận tốc đuổi kịp

4. Ví dụ

Hai ô tô cách nhau 60 km. Ô tô phía sau chạy 80 km/h, ô tô phía trước chạy 60 km/h.

Bài giải:

Vận tốc đuổi kịp của hai ô tô là:

80 - 60 = 20 (km/h)

Thời gian đuổi kịp là:

60 : 20 = 3 (giờ)

Đáp số: 3 giờ.


DẠNG 3. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG CÙNG CHIỀU, XUẤT PHÁT KHÁC THỜI ĐIỂM

1. Đặc điểm đề bài

  • Vật thứ nhất xuất phát trước.
  • Vật thứ hai xuất phát sau.
  • Vật thứ hai chạy nhanh hơn và đuổi theo vật thứ nhất.

2. Cách giải

Bước 1: Tính thời gian vật thứ nhất đi trước.

Bước 2: Tính quãng đường vật thứ nhất đi được trong thời gian đó. Đây là khoảng cách vật thứ hai cần đuổi kịp nếu hai vật xuất phát cùng một vị trí.

Bước 3: Tính hiệu hai vận tốc.

Bước 4: Lấy khoảng cách cần đuổi kịp chia cho hiệu vận tốc.

3. Công thức

Khoảng cách đi trước = Vận tốc vật thứ nhất × Thời gian đi trước

Thời gian đuổi kịp = Khoảng cách đi trước : (Vận tốc nhanh - Vận tốc chậm)

4. Ví dụ

Ô tô thứ nhất xuất phát lúc 7 giờ với vận tốc 50 km/h. Ô tô thứ hai xuất phát lúc 8 giờ với vận tốc 70 km/h. Hai ô tô xuất phát cùng một vị trí và đi cùng chiều.

Bài giải:

Thời gian ô tô thứ nhất đi trước là:

8 - 7 = 1 (giờ)

Quãng đường ô tô thứ nhất đi trước là:

50 × 1 = 50 (km)

Vận tốc đuổi kịp là:

70 - 50 = 20 (km/h)

Thời gian ô tô thứ hai cần đi để đuổi kịp là:

50 : 20 = 2,5 (giờ)

Đổi: 2,5 giờ = 2 giờ 30 phút.

Thời điểm hai ô tô gặp nhau là:

8 giờ + 2 giờ 30 phút = 10 giờ 30 phút.

Đáp số: 2 giờ 30 phút sau khi ô tô thứ hai xuất phát; gặp nhau lúc 10 giờ 30 phút.


DẠNG 4. HAI VẬT CHUYỂN ĐỘNG NGƯỢC CHIỀU, XUẤT PHÁT KHÁC THỜI ĐIỂM

1. Đặc điểm đề bài

  • Hai vật chuyển động ngược chiều.
  • Một vật xuất phát trước.
  • Vật còn lại xuất phát sau và đi về phía vật thứ nhất.

2. Cách giải

Bước 1: Tính quãng đường vật thứ nhất đã đi trước.

Bước 2: Lấy khoảng cách ban đầu trừ quãng đường vật thứ nhất đã đi để tìm khoảng cách còn lại.

Bước 3: Tính tổng hai vận tốc.

Bước 4: Lấy khoảng cách còn lại chia cho tổng vận tốc để tìm thời gian gặp nhau kể từ khi vật thứ hai xuất phát.

3. Công thức

Quãng đường đi trước = Vận tốc 1 × Thời gian đi trước

Khoảng cách còn lại = Khoảng cách ban đầu - Quãng đường đi trước

Thời gian gặp nhau = Khoảng cách còn lại : (Vận tốc 1 + Vận tốc 2)

4. Ví dụ

Hai ô tô cách nhau 200 km. Ô tô thứ nhất xuất phát trước 1 giờ với vận tốc 60 km/h. Ô tô thứ hai xuất phát sau với vận tốc 40 km/h và đi ngược chiều.

Bài giải:

Quãng đường ô tô thứ nhất đi trước là:

60 × 1 = 60 (km)

Khoảng cách giữa hai ô tô khi ô tô thứ hai bắt đầu xuất phát là:

200 - 60 = 140 (km)

Vận tốc gặp nhau của hai ô tô là:

60 + 40 = 100 (km/h)

Thời gian hai ô tô gặp nhau kể từ lúc ô tô thứ hai xuất phát là:

140 : 100 = 1,4 (giờ)

Đổi: 1,4 giờ = 1 giờ 24 phút.

Đáp số: 1 giờ 24 phút sau khi ô tô thứ hai xuất phát.


DẠNG 5. TÌM VẬN TỐC HOẶC KHOẢNG CÁCH KHI BIẾT THỜI GIAN GẶP NHAU

1. Đặc điểm đề bài

Đề bài có thể cho biết thời gian gặp nhau, vận tốc của một vật hoặc khoảng cách giữa hai vật. Yêu cầu tìm đại lượng còn thiếu.

2. Cách giải

  • Nếu tìm khoảng cách: Lấy vận tốc gặp nhau nhân với thời gian.
  • Nếu tìm vận tốc gặp nhau: Lấy khoảng cách chia cho thời gian.
  • Nếu tìm vận tốc của một vật: Dựa vào tổng vận tốc hoặc hiệu vận tốc để tìm.

3. Công thức

Quãng đường = Vận tốc × Thời gian

Vận tốc = Quãng đường : Thời gian

Thời gian = Quãng đường : Vận tốc

4. Ví dụ

Hai ô tô đi ngược chiều và gặp nhau sau 2 giờ. Vận tốc của hai ô tô lần lượt là 50 km/h và 40 km/h. Tính khoảng cách ban đầu giữa hai ô tô.

Bài giải:

Vận tốc gặp nhau của hai ô tô là:

50 + 40 = 90 (km/h)

Khoảng cách ban đầu giữa hai ô tô là:

90 × 2 = 180 (km)

Đáp số: 180 km.


DẠNG 6. BÀI TOÁN CHUYỂN ĐỘNG NÂNG CAO

1. Đặc điểm đề bài

Dạng này thường kết hợp nhiều kiến thức:

  • Hai vật gặp nhau rồi tiếp tục chuyển động.
  • Một vật nghỉ giữa đường.
  • Vận tốc thay đổi theo từng giai đoạn.
  • Gặp nhau tại một vị trí xác định.
  • Tính thời gian hoặc quãng đường trong nhiều chặng.

2. Cách giải

Bước 1: Đọc kỹ đề, xác định số giai đoạn chuyển động.

Bước 2: Tính quãng đường hoặc thời gian của từng giai đoạn.

Bước 3: Xác định khoảng cách còn lại hoặc khoảng cách đã đi.

Bước 4: Sử dụng công thức vận tốc, quãng đường, thời gian để tính đại lượng cần tìm.

3. Công thức cơ bản

Quãng đường = Vận tốc × Thời gian

Vận tốc = Quãng đường : Thời gian

Thời gian = Quãng đường : Vận tốc


BẢNG TỔNG HỢP CÁC DẠNG TOÁN

Dạng Nội dung Cách tính vận tốc tương đối
1 Ngược chiều, cùng xuất phát Cộng hai vận tốc
2 Cùng chiều, cùng xuất phát Lấy vận tốc nhanh trừ vận tốc chậm
3 Cùng chiều, khác thời điểm Tính khoảng cách đi trước rồi chia hiệu vận tốc
4 Ngược chiều, khác thời điểm Tính khoảng cách còn lại rồi chia tổng vận tốc
5 Tìm đại lượng chưa biết Biến đổi công thức phù hợp
6 Bài toán nâng cao Chia thành từng giai đoạn để giải

NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG

  1. Phải xác định rõ hai vật đi cùng chiều hay ngược chiều.
  2. Phải xác định vật nào xuất phát trước, vật nào xuất phát sau.
  3. Phải phân biệt thời gian tính từ lúc xuất phát của vật thứ nhất hay vật thứ hai.
  4. Phải đổi đơn vị thống nhất trước khi tính.
  5. Chỉ được dùng hiệu vận tốc để tính đuổi kịp khi vật phía sau chạy nhanh hơn vật phía trước.

THỨ TỰ NÊN DẠY HỌC SINH

  1. Dạng 1: Hai vật chuyển động ngược chiều, xuất phát cùng lúc.
  2. Dạng 2: Hai vật chuyển động cùng chiều, xuất phát cùng lúc.
  3. Dạng 3: Hai vật chuyển động cùng chiều, xuất phát khác thời điểm.
  4. Dạng 4: Hai vật chuyển động ngược chiều, xuất phát khác thời điểm.
  5. Dạng 5: Tìm vận tốc hoặc khoảng cách khi biết thời gian.
  6. Dạng 6: Bài toán chuyển động nâng cao.

Ghi nhớ: Dạng 1 và dạng 4 sử dụng tổng hai vận tốc. Dạng 2 và dạng 3 sử dụng hiệu hai vận tốc. Đối với dạng 3 và dạng 4, cần tính khoảng cách đi trước hoặc khoảng cách còn lại trước khi tính thời gian gặp nhau.

 

Tìm kiếm:

Bài viết liên quan: